trfed

1.1 Giriş

İnsanların ana gereksinimleri vardır. Bu gereksinimler yemek yeme, barınma, örtünme şeklinde sıralanabilir. Bunlardan örtünme ihtiyacı insanların doğasından gelen bir ihtiyaçtır. Bu ihtiyacı gidermek için çeşitli metalar kullanılır. Bunlar dokuma ve örme kumaşlar ve daha değişik şekilde elde edilmiş giysilerdir.
Konuya tekstil mühendisleri açısından bakarsak bir çok malzeme kumaş yapmak için kullanılır. Doğal ,sentetik ve rejenere olarak sıralayacağımız bu hammaddeleri sıralayalım.


1.2 Doğal Lifler

Tekstilde kullandığımız doğal lifler şunlardır.
• Pamuk
• Yün
• Jüt
• Keten
• Rami

Bu liflerin önemli olanlarının açıklamaları aşağıdadır.

1.2.1 Pamuk

Pamuk tekstilde en fazla kullanılan liftir. Bu lif % 90 selüloz, % 5 lignin , %4 pektin ve az miktarda anorganik madde içerir. Selüloz kimyanın organik kimya bölümünde incelenir. Selülozun hangi maddelerden oluştuğunu bilmek içinde yine organik kimyayı kullanılır.

Söylenildiği gibi pamuğu incelerken amaç “nasıl daha iyi verim, görünüş, şekil, biçim verilir.” Bunu bulmak ve bunun üzerine çalışmaktır. Pamuktan ipliği herkes elde edebilir. Ama diğer ipliklerden daha iyi iplik nasıl yapılır? İşte bu konuda kimya yardıma yetişir. Kimyanın araştırmalarından faydalanarak, çeşitli deneyler yaparak lifin ekstra özelliklerini arttırmaya yönelik çalışmalar yapılır. Pamuktaki karbonlar kendi aralarında bağlar oluşturarak pamuk yapısının oluşturur. Bu da kimyanın bağlar konusunu teşkil eder.

Pamuk ipliğine merserize işlemi uygulanırsa pamuk şişer. Böylece pamuğun ışığı yansıtması artar ve pamuk ipliği daha parlak görünür. Merserize işlemi pamuğun bütün çeşitleri için aynı değildir. Bu farklar pamuğun cinsine göre içerdiği maddelerin oranına göre değişir. Bu konuda kimya işin içine girer ve hangi pamuğa hangi merserizasyon maddesinin kullanılması gerektiğini açıklar. Bunun gibi bir çok durumda kimya hep yapacağımız işlemlere ön ayak olur. Netice itibariyle tekstil , kimyaya bağımlıdır. Yani kimyanın hemen hemen bütün dallarını tekstil kendine yarar durma getirmiş ve kullanmıştır.


1.2.2 Yün

Yapı itibariyle yün karbon selüloz azot ve daha birçok maddenin birleşiminden oluşmuştur. Yapı sülfür bağlarıyla kurulmuş olup , hidrojen bağlarıyla desteklenmiştir. Kimyadaki isimleriyle a-polar kovalent bağ, wan der wals bağları olarak adlandırılan bu bağlar kimyanın önemli bir konusudur. Aynı zamanda yünün yapısını oluşturduğunu söylediğimiz karbon, kükürt, ve diğer elementler hep kimyanın özünün oluşturmaktadır.

Diğer doğal liflerde yukarda anlatılan liflerin bir kopyası gibi kendi aralarında benzerlikler gösterir ve kimyanın çeşitli dallarını kullanır. Bu konulara ikinci bölümde detaylıca değinilecektir.

__________________